Aja Sofija Džamija i Tura Gornjeg Sprata

Normalde ziyaretçilere kapalı olan ve yalnızca rehberli özel turlarla çıkılabilen üst kat galerisinde İmparatoriçe Zoe Mozaiği, Deesis Mozaiği, Komnen Mozaiği ve Bizans dönemine ait mermer kapılar (Gümüş Kapı, Cehennem-Cennet Kapısı) yakından incelenecektir.

Ayasofya'nın dış avlusu, tarihi çeşmeler ve Osmanlı dönemine ait ek yapılar gezilecektir.

Osmanlı padišaha koji su se u njoj molili, i pregled unutrašnje arhitekture ove zgrade bit će predstavljeni.

Rivayete göre İmparator Justinianos, Ayasofya'nın inşası tamamlandığında yapının görkeminden etkilenerek Hz. Süleyman'a hitaben “Ey Süleyman, seni geçtim!” demiştir. Bu anlatı, Ayasofya'nın mimari ihtişamıyla ilgili en bilinen rivayetlerden biridir.

Ayasofya'nın zemininde farklı renk ve boyutlardaki mermer dairelerden oluşan Omphalion, Bizans imparatorlarının taç giyme törenleriyle ilişkilendirilmektedir. Özel mermer düzenlemesiyle dikkat çeken bu alan, yapının imparatorluk geçmişini yansıtmaktadır.

Ayasofya'nın en ilginç noktalarından biri olan Terleyen Direk, nemli yüzeyi ve üzerindeki delikle tanınmaktadır. Halk arasında Hızır'ın dokunuşuyla ilişkilendirilen bu sütuna parmak geçirilerek dilek tutulduğuna inanılmaktadır.

Ayasofya'nın kapı tokmaklarında yer alan “Ya Fettah” ifadesi, Allah'ın güzel isimlerinden biri olan El-Fettâh'a işaret etmektedir. Açan ve zorlukları gideren anlamlarıyla açıklanan bu ifade, yapının dikkat çekici hat ve metal işçiliği ayrıntılarından biridir.

Bu etkileyici Bizans mozaiğinde İmparator Konstantinos, İstanbul'u; İmparator Justinianos ise Ayasofya'yı temsil eden maketleri Hz. Meryem'e sunarken tasvir edilmektedir. Mozaik, Bizans döneminin dinî ve imparatorluk sembollerini bir araya getirmektedir.

Ayasofya'nın ana kubbesini taşıyan dört köşede yer alan altı kanatlı melek figürleri, Hıristiyanlık inancında Tanrı'ya yakın göksel varlıkları temsil etmektedir. Serafim olarak bilinen bu figürler, yapının etkileyici süsleme unsurlarındandır.

Ayasofya'da bulunan ve Antik Yunan mitolojisindeki deniz tanrısı Poseidon'un üç uçlu yabasına benzetilen motif, çeşitli efsanelerle ilişkilendirilmektedir. Bazı anlatılarda bu işaretin yapıyı depremlerden koruduğuna inanılan bir tılsım olduğu söylenmektedir.

Ayasofya'da bulunduğu anlatılan el izi, yüzyıllardır çeşitli rivayetlere konu olmaktadır. Bu izin, Hz. Süleyman'ın emrindeki devlerden Hz. Meryem'e uzanan farklı efsanelerle bağlantılı olduğu anlatılmaktadır.

Ayasofya'nın önemli mozaiklerinden biri olan İmparator Kapısı Mozaiği'nde, Hz. İsa'nın önünde diz çökmüş bir imparator tasvir edilmektedir. Bu kişinin VI. Leon olduğu düşünülmektedir. Mozaiğin, hükümdarın dinî bağlılığını ve saygısını simgelediği kabul edilmektedir.

Ayasofya'nın sütun başlıklarında, İmparator Justinianos ve İmparatoriçe Teodora'nın isimlerini oluşturan harflerin iç içe geçirilmesiyle hazırlanmış monogramlar bulunmaktadır. Bu özel taş işçiliği örnekleri, Bizans mimarisinin ince ayrıntılarını yansıtmaktadır.

Ayasofya'nın en etkileyici Bizans mozaiklerinden biri olan Deisis Mozaiği'nde, Hz. İsa'nın iki yanında Hz. Meryem ve Vaftizci Yahya tasvir edilmektedir. Her iki figürün de insanlık adına merhamet dilediği bu sahne, Bizans sanatının önemli örneklerindendir.

1204 yılında İstanbul'un yağmalanmasına öncülük eden Venedik Doju Enrico Dandolo'nun adı, Ayasofya'nın üst galerisindeki anı taşında yer almaktadır. Bu taş, İstanbul'un Latin işgali dönemine uzanan tarihî geçmişinin izlerinden biridir.

Ayasofya'nın güney üst galerisinde bulunan mermer kapı, halk arasında Cennet-Cehennem Kapısı olarak bilinmektedir. Kendine özgü mermer işçiliğiyle dikkat çeken bu kapı, Ayasofya'nın üst galerisindeki önemli mimari ayrıntılardan biridir.